گروه های آموزشی ناحیه دو بهارستان
فعالیت های کارشناسی تکنولوژی و گروه های آموزشی
حدیث موضوعی


مرتبه
تاریخ : چهارشنبه 16 آبان 1397

هر درسی ، بدون توجه به ماده ، موضوع و کلاس درس مربوط ، بر اساس یک سری اصول ، عوامل و عملکردهای روانشناختی و تربیتی ، مبتنی است و معلم برای ارائه تدریس موفق و مؤثر ، باید درباره ی این اصول ، عوامل و پدیده ها ، اطلاعات و تجارب عملی کافی داشته باشد . این عوامل و پدیده ها را می توان به شرح زیر خلاصه کرد :

دانش آموز هنگامی مطالب و مفاهیم درس را بهتر و آسانتر یاد می گیرد ، که از هر نظر آمادگی لازم را داشته باشد ؛ یعنی هم نیاز به یادگیری را احساس کند و هم بتواند یاد بگیرد و تجارب و آموخته های خود را به موضوع درس جدید ارتباط دهد ؛ از این رو معلم باید راهی برای شروع و مقدمه درس پیدا کند . هدف معلم از مقدمه چینی این است که دانش آموزان را به فضای درس بکشاند و دقتشان را برانگیزد ؛ بطوری که بی اختیار به درس توجه کنند . اگر توجه ی دانش آموزان در هنگام شروع درس جلب نشود ، دیگر به سختی می توان در ادامه ی درس ، توجه ی آنها را جلب کرد . موفقیت تدریس معلم در بیشتر درسها بر دقایق اولیه ی کلاس ، شکل مقدمه ، روش اجرا و نتیجه ای که دانش آموزان از آن می گیرند ، بستگی دارد و اگر معلمی در این مرحله از شروع درس هراسان و مضطرب باشد و بدون اعتماد به نفس عمل کند ، نه تنها در آن درس موفقیتی نخواهد داشت ، بلکه در سایر درسها و در طول سال تحصیلی با مشکل جدی مواجه خواهد شد ؛ مخصوصاً این خطر برای معلم وجود دارد که دانش آموزان او را معلمی ضعیف بدانند .

ویژگی های مقدمه:

حواس دانش آموزان را متمرکز کند .

کوتاه باشد . البته مدت آن بستگی به نظر معلم دارد .

آسان و مفهوم آن با سطح سنی و ذهنی دانش آموزان متناسب و هماهنگ باشد .

درس را بطور ضمنی و غیر مستقیم به دانش آموزان معرفی کند .

به تجارب و دانستنی های قبلی دانش آموزان متکی باشد و توجه و دقت آنها را برانگیزد .

انگیزه تفکر و پرسش و پاسخ را در دانش آموزان ایجاد نماید .

دانش آموزان را برای آموختن موضوع جدید تشویق کند .

مراجعه به درس قبلی

معلم در آغاز درس ، ناگزیر است به درس قبلی مراجعه کند ،

تا از میزان و کیفیت یادگیری دانش آموزان آگاه شود و درس را بر پایه ی محکمی قرار بدهد ؛ بخصوص که در بیشتر درسها ، موضوعها کاملاً به هم پیوستگی دارند و دانش آموزان باید این پیوستگی و وحدت را دریابند . معلم در این مرحله از تدریس باید به نکات زیر توجه کند :

معلم ضمن مراجعه به درس قبلی باید دانش آموزان ضعیف و یا آنهایی که خوب مطالعه نکرده اند ، بشناسد و به نقاط ضعف آنها پی ببرد

موضوع درس

موضوع درسی باید از لحاظ کمی با سن زمانی و عقلی دانش آموزان متناسب باشد .

تفاوتهای فردی آنها را کاملاً در نظر بگیرد.

اگر موضوع درسی خشک و خسته کننده باشد ، معلم می تواند با تنظیم آن در یک قالب فکری جامع و منطقی ، درس را برای دانش آموزان نشاط انگیزکند .

روش تدریس

نقش اساسی معلم در تدریس این است که موقعیت آموزشی را چنان فراهم و آماده سازد ، که دانش آموزان شخصاً فعالیت کنند .

هیچ یک از روشهای تدریس ، روش قطعی و کامل نیست ؛

بنابراین ، معلم باید از این روشها الهام بگیرد و خود بهترین و مناسب ترین روش را کشف کند ؛ ولی آنچه که مسلم است ، هر قدر روش تدریس ، روش فعالتر باشد ، یعنی دانش آموز شخصاً فعالیت کند ، بفهمد ، اختراع کند و یا اختراعی را بازسازی کند ،

می توان امیدوار شد که در آینده فردی بارآید که توانایی تولید و آفرینش را داشته باشد . بطور کلی روش تدریس خوب دارای ویژگیهای زیر است :

روش تدریس باید با موضوع درسی مناسب باشد ؛ زیرا هر ماده درسی ، روش آموزشی خاصی دارد که یادگیری آنرا آسان می کند .

روش تدریس باید با رغبتهای دانش آموزان به بازی و حرکت و کنجکاوی سازگار باشد ، زیرا در این صورت دانش آموزان از یادگیری و فعالیتهای مربوط به آن لذت خواهند برد .

روش تدریس باید تفاوتهای فردی موجود میان دانش آموزان را در نظر بگیرد .

روش تدریس باید فاصله های نشاط انگیز را در هر درس دارا باشد ، تا از پیدایش خستگی در دانش آموزان جلوگیری شود .

پرسش و پاسخ

معلم از طریق خوب پرسش کردن می تواند دانش آموزان را به یادگیری مؤثر هدایت کند . بطور کلی پرسشهای متوالی و تبادل نظر و اندیشه میان معلم و دانش آموزان ، کلاس را از حالت خشکی و یکنواختی خارج می کند و محیطی گرم و صمیمی برای یادگیری بیشتر بوجود می آورد . پرسشهای پیگیر یکی ار بهترین وسیله ها جهت بالا بردن میزان مشارکت دانش آموز در بحثهای کلاسی است . این گونه پرسشها توسط معلم به شکلی منظم و پی در پی و بلافاصله پس از اولین پاسخ دانش آموز مطرح

می شوند . هدف از پرسشهای پیگیر ، راهنمایی و هدایت دانش آموز برای رسیدن به پاسخ مورد نظر است . در واقع با اینگونه سؤالها ،

معلم ذهن دانش آموز را تحریک می کند ، توجه ی دانش آموز به پاسخ های خود بیشتر می شود ، تا با تمرکز حواس و با تفکر بیشتر ، مسئله را مورد دقت و بررسی قرار دهد و پاسخ هایی که ناشی از تفکر عمیق تر و پخته تر است ، ارائه نماید . استفاده از این روش باعث می شود که دانش آموز با پرورش پاسخ های اولیه ی خود به سطوح بالاتر یادگیری برسد و مفهوم جدیدی یاد بگیرد ؛ همچنین پرسشهای پیگیر دانش آموز را یاری می دهد که پاسخ های خود را روشن تر ، صحیح تر ، دقیق تر و عمیق تر بیان کند . این تکنیک شبیه به روش تدریسی است که سقراط در یونان قدیم بکار می برد . سقراط به جای پاسخ مستقیم به پرسش دانش آموز ، سؤالی که ذهن دانش آموز را برانگیزد ، از او می پرسید . پرسشهای پیگیر برای هر کدام از شش سطح یادگیری حیطه ی شناختی مناسب هستند . معلمان تازه کار و حتی مجرب ،

در سطح پرسش به نکات زیر توجه کنند :

پرسشها نباید فقط حافظه و دانستنی های دانش آموزان را بسنجد .

پرسشها باید به گونه ای مطرح شوند که دانش آموز در پاسخ به آنها فقط به بلی یا خیر و یا یک جمله کوتاه اکتفا نکند .

معلم در دریافت پاسخ از دانش آموز نباید عجله کند ؛ زیرا اگر دانش آموز از لحاظ زمانی تحت فشار قرار گیرد ، مسلماً بدون تأمل و اندیشه پاسخی را مطرح خواهد کرد که احتمال اشتباه در آن زیاد است .

معلم باید با طرح پرسشهای متوالی و پیگیر دانش آموزان را در دستیابی به نتیجه ی نهایی ، راهنمایی و هدایت نماید .

معلم باید پرسشهای خود را طوری مطرح کند که همه ی دانش آموزان برای یافتن آن به تفکر بپردازند .

معلم نباید پاسخ ها را تکرار کند ؛ زیرا این کار وقت کلاس را می گیرد و هم به بی توجهی و بی دقتی دانش آموزان منجر می شود .

معلم باید سعی کند تا پرسشهایی را که دانش آموزان ، خارج از موضوع درس مطرح می کنند ، به نحوی با موضوع درس ارتباط دهد

نظم و انضباط

بدون نظم و انضباط در کلاس ، معلم عملاً قادر به انجام هیچ کاری نیست . معلم باید نظم بخشیدن به کلاس درس را پیش نیاز تدریس بداند و همیشه پس از برقراری آرامش در کلاس ، تدریس را شروع کند . اگر معلم از قبل برنامه و آمادگی لازم را برای اداره ی کلاس و تدریس داشته باشد ، از بسیاری از دردسرها و مشکلات احتمالی کلاس و فشارهای روانی و عصبی ناشی از آن پیشگیری خواهد کرد . مسلماً بسیاری از رفتار و اَعمال نامطلوب و شرارت دانش آموزان از آنجا ناشی می شود که آنها واقعاً

نمی دانند در مقابل مشکلات چه باید بکنند و از اموری که باید انجام دهند ، آگاهی لازم را ندارند و یا اینکه در انجام فعالیتها و تکالیف خود ناتوان هستند . معلم می تواند با ارائه اطلاعات مناسب ، دانش آموزان را در جهت رفع موانع و مشکلات خود ،

یاری نماید ، و توانایی هایشان را برای حل مشکلات و انجام تکالیف افزایش دهد ؛ همچنین معلم باید تلاش کند روشهای تنبیهی را بلافاصله پس از مشاهده ی عمل خلاف در کلاس به کار گیرد . تا دانش آموز خاطی به ارتباط بین عمل خود و نتیجه ی

آن پی ببرد . معمولاً برخی از مسائل مربوط به کنترل کلاس ، بطور غیرمنتظره و ناگهانی پیش می آیند که مستلزم راه حلهای ابتکاری و مدبرانه ای است . اگر معلم در این زمینه ها از تجارب و آگاهی لازم و کافی برخوردار نباشد ، بطور یقین واکنش و عکس العملهای او در برخورد با بی نظمی و آشوب های کلاسی ،

بی اثر و یا مخرب خواهد بود ؛ بنابراین ، معلم باید با استفاده از تجارب و اطلاعات همکاران و با انجام مطالعات لازم در زمینه های روانشناسی و علوم تربیتی ، شیوه ها و راهکارهای برخورد با بی نظمی های کلاسی را از قبل پیش بینی و با آمادگی بیشتری در کلاس حاضر شود .

وضعیت کلاس درس

کلاس درس باید به اندازه کافی روشن باشد ، زیرا نور کم یا زیاد موجب خستگی و کاهش فعالیت دانش آموزان می شود و انضباط کلاس را بهم می زند .

دانش آموزان باید از لحاظ نشستن در کلاس راحت باشند ، فضا و جای مناسب برای کار و فعالیت داشته باشند .

نحوه ی قرار گرفتن صندلی ها یا میز و نیمکت طوری باشد که موجب حواس پرتی دانش آموزان نشود .

فضای کلاس باید جذاب و نشاط آور باشد ، برای این کار می توان از عکس ها ، نقشه های رنگی و مانند آنها استفاده کرد ،

که علاوه بر زیبایی و ایجاد شادابی در کلاس ، می تواند برای دانش آموزان از نظر یادگیری موضوعات مختلف درسی بسیار مفید و مؤثر باشد .

کلاس درس باید از هر نظر نشاط انگیز و محرک کنجکاوی و یادگیری باشد و این کار به خلاقیت معلم در تصمیم گیریهای کلاسی بستگی دارد .

وسایل کمک آموزشی

تجارب روانشناسی کودک و روانشناسی تربیت ، ثابت کرده اند که کودک امور مادی و محسوس را زودتر از امور معنوی و انتزاعی می فهمد ؛ از اینرو ، قواعد کلی تدریس تأکید می کنند که تدریس به کودکان با محسوسات آغاز شود و به همین سبب به کار بردن وسایل کمک آموزشی در تدریس کاملاً ضرورت دارد .

یکی از یافته های روانشناسی این است که هرگاه در یادگیری یک امر ، دو حس یا بیشتر با همدیگر همکاری کنند ، فراموشی کمتر اتفاق خواهد اُفتاد و ما ، در کاربرد وسایل کمک آموزشی یا به اصطلاح سمعی و بصری ، حواس مختلف دانش آموزان را در آنِ واحد به کار می اندازیم و این کار یادگیری آنها را آسان

می کند و میزان آنرا بالا می برد ؛ بنابراین ، معلم باید وسایل کمک آموزشی لازم برای توضیح درس خود را پیش بینی کند و نیز چگونگی و موارد استفاده از این وسایل را روشن نماید ، تا در هنگام تدریس به موقع از آنها استفاده کند و برای دانش آموزان مؤثر و سودمند واقع شوند .

خلاصه درس

بیشتر متخصصان تعلیم و تربیت توصیه می کنند که معلم باید در پایان تدریس خود ، خلاصه ای از نکات مهم درس را روی تخته گچی یا وایت بورد بنویسد و یا بصورت شفاهی به دانش آموزان بگوید . معلم باید در خلاصه درس ، شرایط زیر را رعایت کند :

در ارائه خلاصه درس ، باید ترتیب منطقی درس رعایت شود .

خلاصه درس باید در برگیرنده ی نکات مهم درس و همراه با ذکر مثالهای لازم برای توضیح هر یک از نکات باشد .

خلاصه نویسی روی تابلوی کلاس ، حتماً باید بوسیله ی خود معلم و با خطی خوانا انجام گیرد و در صورتی که خلاصه نویسی دارای کلمات دشواری باشد ، باید معلم آن کلمات را مشخص کند و سپس آنها را به دقت و شمرده بخواند .

خلاصه نویسی ممکن است باعث شود که دانش آموزان خود را از مراجعه به کتاب درسی و مطالعه ی عمیق بی نیاز احساس کنند ؛ از اینرو معلم باید خلاصه ی درس را به گونه ای تهیه و تنظیم کند که دانش آموزان به مطالعه نیازمند شوند .

کاربرد آموخته ها

کاربرد آموخته ها میزان موفقیت مارا در آموختن یک درس نشان می دهد . در اینجا باید میان کاربرد و گفتگو با دانش آموزان فرق بگذاریم ؛ زیرا گفتگو یا مذاکره با دانش آموزان ، میزان محفوظات آنها را روشن می کند ، در حالی که هدف کاربرد این است که معلومات یا آموخته های دانش آموزان را در ذهن آنها تثبیت کند ؛ به علاوه ،کاربرد معلومات ، میزان فایده آنها را در زندگی نشان می دهد . وقتی که دانش آموزان آنها را در زندگی عملی و حل مسائل به کار می برند ، به ارزش و اهمیت واقعی آنها شخصاً پی می برند و این نیز علاقه ، رغبت و فعالیت یادگیری آنها را افزایش می دهد . هر ماده درسی را کاربرد خاصی است که با کاربرد درسهای دیگر فرق می کند و حتی در باره ی یک ماده درسی کاربرد ایده آلی وجود ندارد ، بلکه کاربرد هر ماده یا موضوع درسی به قدرت ابتکار معلم بستگی دارد . کاربرد بعضی از درسها براحتی در زندگی عملی امکان پذیر است ، مانند اخلاق و بهداشت ، که خود زندگی ، محک اساسی میزان فهم دانش آموزان درباره ی این قبیل درسهاست ؛ یعنی از روی رفتار دانش آموزان

می توان دریافت که چقدر این درسها را فهمیده اند و می توانند آموخته های خود را عملاً به کار ببرند . از جمله ویژگیهای آموزش و پرورش جدید این است که می کوشد دانش آموزان را عملاً توانا سازد . تا آنها تنها به حفظ کردن اکتفا نکنند ، بلکه موارد و چگونگی کاربرد آموخته های خود را نیز دریابند و عملاً از آنها استفاده کنند .

آمادگی قبلی

موفقیت هر معلم در کارش به آمادگی قبلی او برای تدریس بستگی دارد . معلمی که به معلومات و یا اطلاعات موجودش قناعت می کند ، به تدریج به رکود ذهنی و ضعف علمی دچار خواهد شد و این امرنیز از ارزش و اعتبار او خواهد کاست.

معلم قبلاً باید بداند که درس خود را از کجا شروع و کجا پایان خواهد داد ، وگرنه وقت کلاس را تلف می کند و به نظم و انضباط آن لطمه می زند .

آماده کردن درس ، کمیت وکیفیت معلوماتی را که باید به دانش آموزان داد ، روشن ومعین کند .

مطالعه ی قبلی ، معلم را از صورت ماشینی شدن در تدریس در می آورد ، و کار او را همیشه تازه می گرداند.

تهیه طرح درس

یکی دیگر از مهارتهای بسیار مهم معلم پیش از تدریس ، تهیه و تنظیم طرح درس است . طرح درس ، نقشه و راهنمایی است که معلم براساس آن محتوای آموزشی را راحتتر ، دقیقتر و منظم تر به دانش آموزان ارائه می دهد ، به بیان دیگر ، طرح درس برنامه ای

مدون و سنجیده است که معلم قبل از تدریس برای یک جلسه ی

درس تهیه می کند ؛ یعنی شرح کامل جریان تدریس و تمامی فعالیتهایی را که قصد دارد ، در کلاس درس انجام دهد ، در آن می گنجاند . برای طرح درس ، الگوهای مختلفی وجود دارند که ممکن است از لحاظ ظاهری با هم متفاوت باشند ؛ ولی معمولاً اصول و کلیات تمامی طرح درسها شبیه به یکدیگر است . داشتن طرح درس برای هر معلم بسیار لازم و ضروری است ؛ زیرا :

معمولاً معلمان نمی توانند تمام مراحل و جزئیات تدریس را در ذهن خود نگه دارند ، ولی داشتن طرح درس این مشکل را برطرف می سازد .

از آنجا که طرح درس براساس اصول و قواعد معینی تهیه و تنظیم می شود ، باعث می گردد که عوامل اصلی در جریان تدریس در نظر گرفته شوند .

طرح درس ، توجه ی معلم را به انتخاب روشها و فنون مناسب تدریس برای درسهای مختلف جلب می کند .

معلمی که بدون برنامه ، طرح درس و آمادگی قبلی در کلاس حاضر می شود ، با ناکامی روبرو می شود .

ارزشیابی

یکی از فنون تعلیم و تربیت که هیچ معلمی از آن بی نیاز نیست ، آشنایی با شیوه های نوین ارزشیابی است . ارزشیابی از یک طرف بعنوان کنترل کننده تمامی عناصر تعلیم و تربیت ، مانند هدف ، برنامه ، روش و وسایل آموزشی و از طرف دیگر بعنوان روشی برای شناخت و هدایت فعالیتهای تحصیلی دانش آموزان به شمار می رود . ارزشیابی یکی از ارکان اصلی و جدایی ناپذیر آموزش و پرورش است ؛ بنابراین ، یکی از صلاحیتهای فردی برای اِحراز شغل معلمی ، داشتن دانش نظری و مهارت عملی در زمینه ی ارزشیابی است . ارزشیابی ، بخشی از فرایند آموزش و پرورش است ، که براساس آن اطلاعات لازم در مورد یادگیری یا آموخته های دانش آموز ، جمع آوری و تجزیه و تحلیل

می شود ، تا میزان تحقق هدفهای پیش بینی شده مورد قضاوت قرار گیرد . معلم برای برنامه ریزی ، تدریس و تصمیم گیری آگاهانه در فرایند آموزش و پرورش ، به اطلاعات زیادی در زمینه ی آمادگی و پیشرفت دانش آموزان و بازده فعالیتهای کلاس نیاز دارد .

نتایج ارزشیابی های مستمر و مبتنی بر موازین علمی او را قادر خواهد ساخت ، که پاسخ بسیاری از پرسشهای زیر را پیدا کند و براساس این آگاهیها در مورد برنامه ریزی تدریس ، تصمیم های درست بگیرد.

شخصیت معلم

شخصیت معلم از عوامل بسیارمؤثر در تدریس ، هدایت و رهبری دانش آموزان در کلاس درس است . مدرسه با همه ی تدابیر و فعالیتهایش بیش از هر چیز به شخصیت معلم بستگی دارد و همه ی عوامل آموزشی تحت تأثیر او می باشند . « ابن خلدون »

می گوید : در شناخت میزان و کیفیت فرهنگ و تمدن یک جامعه ، پیش از هر چیز این سؤال مطرح می شود که معلمان آن جامعه چه کسانی هستند ؟ امروزه کشورهای پیشرفته و حتی فوق صنعتی ، با وجود پیشرفتهای خارق العاده تکنولوژی ، مخصوصاً تکنولوژی آموزشی ، باز هم معلم ارزش و اعتبار خاص خود را دارد و هنوز هیچ ماشینی نتوانسته است جای او را بگیرد. پس هیچ سازمان تربیتی ، در هیچ شرایطی ، نمی تواند اهمیت و ارزش معلم را انکار کند ، که در این صورت ارزش انسانی ا انکار کرده است ؛ به همین سبب ، امروز در همه ی کشورهای مترقی ، قبل از اینکه به برنامه ی درسی ، ساختمان و وسایل آموزشی بیندیشند ،

به فکر معلم هستند ؛ زیرا همگی این واقعیت را دریافته اند و پذیرفته اند که هیچ یک از آنها بدون وجود معلم خوب تربیت شده ، نمی تواند منشأ اثر مطلوب واقع شود . اگر چه ویژگیهای شخصیتی معلم ممکن است در موقعیتها ، شرایط و محیط های مختلف ، متفاوت باشد ، اما بطور کلی ویژگیهای شخصیتی او را می توان به شرح زیر خلاصه کرد :

معلم نباید هیچ گونه کمبود بدنی که توجه دانش آموزان را جلب کند ، داشته باشد .

معلم باید از سلامت جسمانی ، عاطفی و روانی برخوردار باشد ، تا بتواند وظیفه اش را به خوبی انجام دهد .

حرکات معلم در کلاس باید گویای معانی درس او بوده و در فهم آنها به دانش آموزان کمک کند .

دید و نظر معلم باید همه ی دانش آموز را در بر گیرد ، بطوریکه هر دانش آموز احساس کند که مورد توجه و محبت معلم است و این احساس پیدا نشود که معلم به یکی از آنها بیشتر توجه دارد و بقیه را فراموش کرده است .

معلم باید بتواند با بیان خوب و رسا ، گفته های خود را در قالب کلمات مناسب و بسیار ساده و شیرین بیان کند ، تا دانش آموزان بتوانند براحتی آنرا درک کنند .

معلم و دانش آموزان باید بتوانند در یک محیط عاطفی سالم زندگی کنند ، نه اینکه نسبت به هم سردی و بی تفاوتی نشان دهند .معلم باید بتواند هنگام تحریک احساسات و عواطفش ، بر اعصاب خود مسلط باشد و قیافه اش همیشه خوشحالی او را نشان دهد .

موفقیت معلم بیشتر بر میزان هوش ، سرعت فهم و انتقال و عمق تفکرش بستگی دارد و باید در مشاهداتش دقیق باشد ؛ بتواند با دانش آموزان با بی نظری و تعصب بحث کند و قدرت برانگیختن یادگیری آنها را دارا باشد .

معلم باید بطور روزانه اهداف تدریس خود را مشخص کند و براساس آن طرح درس تهیه نماید و سپس در کلاس درس حاضر شود .

زبان معلم باید با سطح فهم و سن دانش آموزان متناسب باشد ، در ماده و موضوع درس خود ، با آخرین یافته های علمی آشنا باشد .

خلاصه اینکه ، معلم باید از لحاظ شخصیت چنان باشد که دانش آموزان او را به عنوان یک رهبر و راهنمای مطلع ، مهربان و صدیق بپذیرند و الگوی رفتار خود قرار دهند ؛ زیرا تا معلم از چنین پذیرشی از طرف دانش آموزان برخوردار نباشد ، موفقیت مطلوب را بدست نخواهد آورد.

منبع: wwwettelaat.com/etiran



ارسال توسط سرگروه ابتدایی - خانم اصغری
آرشیو مطالب
نظر سنجی
آیا از عملکرد (اطلاع رسانی، نو و بروز بودن محتوا، کاربردی بودن مطالب و...) وب سایت گروه های آموزشی ناحیه دو بهارستان رضایت دارید؟






صفحات جانبی
دبیرخانه های استانی
امکانات جانبی
ذکر روزهای هفته



در این وبلاگ
در كل اینترنت


یک پیام بفرستید